Faturanın ispat gücü
Fatura, satılan mal veya verilen hizmetin bedelini gösteren bir belgedir. Türk Ticaret Kanunu m.21/2'ye göre faturayı alan kişi, aldığı tarihten itibaren sekiz gün içinde içeriği hakkında itiraz etmezse içeriği kabul etmiş sayılır. Ancak bu bir karinedir; aksi ispat edilebilir.
Yargıtay uygulamasında faturanın tek başına sözleşmenin kurulduğunu veya malın teslim edildiğini ispata yetmeyeceği kabul edilir. Taslaktaki 'sadece bedeli gösterir' ifadesi bu açıdan büyük ölçüde doğrudur, ancak itiraz edilmeyen faturanın içeriğe ilişkin karine oluşturduğu da unutulmamalıdır. Uyuşmazlık çıktığında şu belgeler önem kazanır:
- İmzalı sevk irsaliyesi veya teslim tutanağı,
- Sipariş yazışmaları, sözleşme, e-posta kayıtları,
- Cari hesap mutabakatı ve ba-bs formları,
- Usulüne uygun tutulmuş ticari defterler.
Tacirler arasındaki davalarda usulüne uygun tutulmuş ticari defter kayıtları, HMK m.222'deki şartlarla delil olarak kullanılabilir.
Önce ihtar
Vadesi belirli bir günde kararlaştırılmamış borçlarda borçlunun temerrüde düşürülmesi için ihtar gerekir (TBK m.117). Tacirler arasında temerrüt ihtarının noter, taahhütlü mektup, telgraf veya KEP ile yapılması gerekir (TTK m.18/3). İhtar hem faiz başlangıcını netleştirir hem de borçluya son bir ödeme fırsatı verir.
İlamsız icra takibi
Fatura alacağı için en sık başvurulan yol genel haciz yoluyla ilamsız takiptir (Örnek 7 ödeme emri). Takip talebinde alacak, faiz ve dayanak belgeler gösterilir. Borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde itiraz edebilir (İİK m.62). İtiraz edilmezse takip kesinleşir ve haciz aşamasına geçilebilir.
İcra takibi bir dava olmadığı için takip başlatmadan önce arabulucuya başvurma şartı yoktur.
İtiraz gelirse ne olur?
Borçlunun itirazı takibi durdurur. Bu durumda iki yol vardır:
- İtirazın kaldırılması (İİK m.68): Alacak, imzası ikrar edilmiş veya noterce onaylanmış bir belgeye dayanıyorsa icra mahkemesinden istenebilir. Tek taraflı düzenlenen fatura çoğu zaman bu niteliği taşımaz.
- İtirazın iptali davası (İİK m.67): İtirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde açılır. Fatura alacaklarında en çok kullanılan yol budur.
Arabuluculuk dava şartı
Taslakta bu nokta eksikti. Konusu para alacağı olan ticari davalarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK m.5/A). 7445 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle itirazın iptali davalarının da bu kapsamda olduğu açıkça düzenlenmiştir. Arabuluculuk sürecinde geçen süre, bir yıllık dava açma süresinin hesabında dikkate alınmaz; yine de başvurunun son güne bırakılmaması gerekir.
Görevli mahkeme
Her iki tarafın tacir olduğu ve işin her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili olduğu uyuşmazlıklarda görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir. Borçlu bir tüketiciyse tüketici mahkemesi, diğer durumlarda ise asliye hukuk mahkemesi görevli olabilir. Görev, uyuşmazlığın niteliğine göre belirlenir.
İcra inkar tazminatı
İtirazın iptali davasında borçlunun itirazı haksız bulunur ve alacak likit (belirlenebilir) nitelikteyse, mahkeme alacaklı lehine alacağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere icra inkar tazminatına hükmedebilir. Taslakta tazminatın kendiliğinden talep edilebileceği izlenimi veriliyordu; tazminat talebe ve alacağın likit olmasına bağlıdır, her davada hükmedilmez.
Zamanaşımına dikkat
Fatura alacaklarında zamanaşımı süresi alacağın niteliğine göre değişir. Genel süre on yıldır; ancak bazı alacaklar için TBK m.147'de beş yıllık süre öngörülmüştür. Somut alacağın hangi süreye tabi olduğu ayrıca değerlendirilmelidir. Uzun süre beklemek hem ispatı hem tahsili zorlaştırır.
Takipten önce borçlunun mal varlığı
Takip başlatmadan önce borçlunun ödeme gücü hakkında genel bir fikir edinmek yararlıdır. Kesinleşen takipte banka hesapları, araçlar, taşınmazlar ve üçüncü kişilerdeki alacaklar haczedilebilir. Alacağın tehlikeye düştüğüne dair somut belirtiler varsa, şartları bulunduğunda mahkemeden ihtiyati haciz kararı istenebilir. İhtiyati haciz talebi için arabulucuya başvurmak gerekmez. Ancak ihtiyati haciz talebinde genellikle teminat istenir ve kararın uygulanmasından sonra kanundaki süreler içinde takip veya dava açılmalıdır.
Kısmi ödeme ve mutabakat
Borçlu borcun bir kısmını kabul ediyorsa, kabul edilen kısım için yazılı bir mutabakat veya borç ikrarı almak, tahsilatı önemli ölçüde kolaylaştırır. İmzalı bir borç ikrarı, ileride itirazın kaldırılması yoluna başvurmayı da mümkün kılabilir.
Pratik kontrol listesi
- Faturanın tebliğ tarihini ve sekiz gün içinde itiraz gelip gelmediğini kaydedin.
- İrsaliye, teslim tutanağı, yazışma ve mutabakat belgelerini bir dosyada toplayın.
- Gerekiyorsa TTK m.18/3'e uygun bir temerrüt ihtarı gönderin.
- İlamsız icra takibi başlatın ve itiraz süresini takip edin.
- İtiraz gelirse bir yıllık süre içinde önce arabulucuya başvurun.
- Anlaşma olmazsa son tutanağı ekleyerek itirazın iptali davası açın ve icra inkar tazminatı talep edin.
Sık sorulan sorular
Fatura tek başına alacağı ispatlar mı?
Çoğu zaman yetmez. Sekiz gün içinde itiraz edilmeyen fatura içeriğe ilişkin karine oluşturur, ancak teslimin irsaliye, tutanak veya defter kayıtlarıyla desteklenmesi gerekir.
İcra takibi için arabulucuya gitmek gerekir mi?
Hayır. Arabuluculuk, itiraz üzerine açılacak itirazın iptali davasından önce gereklidir.
İtirazın iptali davası ne zamana kadar açılır?
İtirazın alacaklıya tebliğinden itibaren bir yıl içinde. Arabuluculukta geçen süre bu hesapta dikkate alınmaz.
İcra inkar tazminatı her davada verilir mi?
Hayır. Talep edilmesi, itirazın haksız bulunması ve alacağın likit olması gerekir; oran alacağın yüzde yirmisinden az olamaz.