İhtarname nedir?
İhtarname, bir kişinin diğerine yasal veya sözleşmeden doğan bir yükümlülüğü hatırlatması, bir talepte bulunması ya da bir hakkını kullandığını bildirmesidir. Kanun çoğu durumda yalnız “yazılı bildirim” ister; noter ihtarnamesi bu bildirimin içeriğini ve tebliğ tarihini en güçlü şekilde ispatlayan yöntemdir.
Hangi durumlarda gerekir?
- Borçluyu temerrüde düşürmek: TBK m.117'ye göre muaccel bir borcun borçlusu, alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer. Ancak ifa günü birlikte belirlenmişse veya sözleşmede saklı tutulan bir bildirimle belirlenmişse, bu günün geçmesiyle ihtara gerek kalmadan temerrüt oluşur.
- Kira ilişkisi: TBK m.315 temerrüt ihtarı yazılı olmalıdır. Konut ve çatılı işyeri kiralarında fesih bildiriminin geçerliliği de yazılı şekle bağlıdır (TBK m.348). Kira artışı, tahliye taahhüdünün kullanılması gibi konularda da yazılı bildirim ispat kolaylığı sağlar.
- Tacirler arası bildirimler: TTK m.18/3'e göre tacirler arasında diğer tarafı temerrüde düşürmek, sözleşmeyi feshetmek veya sözleşmeden dönmek amacıyla yapılacak ihbar veya ihtarlar noter aracılığıyla, taahhütlü mektupla, telgrafla veya güvenli elektronik imza kullanılarak kayıtlı elektronik posta (KEP) sistemiyle yapılmalıdır.
- Ayıp ihbarı ve diğer bildirimler: Satılan maldaki ayıpların bildirilmesi gibi süreye bağlı bildirimlerde de ispatlanabilir bir yöntem seçmek hak kaybını önler.
İhtarname zamanaşımını keser mi?
Kural olarak hayır. TBK m.154'e göre zamanaşımı; borçlunun borcu ikrar etmesi, dava açılması, icra takibi yapılması gibi işlemlerle kesilir. Alacaklının tek başına ihtarname göndermesi zamanaşımını kesmez. Zamanaşımı yaklaşan bir alacakta ihtarnameyle yetinmeyip takip veya dava yolunu değerlendirmek gerekir. Borçlu ihtarnameye cevabında borcu kabul ederse, bu ikrar zamanaşımını kesebilir.
İhtarnamede bulunması gerekenler
- İhtar eden ve muhatabın ad-soyad veya ticaret unvanı, kimlik ya da vergi numarası ve güncel tebligat adresi.
- Talebin dayanağı: sözleşme tarihi ve maddesi, fatura bilgileri, teslim tarihi gibi somut olgular.
- Açık talep: ödenecek tutar, yapılacak iş veya bildirilen hak.
- Makul ve açık bir süre (örneğin “tebliğden itibaren 7 gün içinde”). Kanun belirli bir süre öngörüyorsa (kira temerrüdünde 30 gün gibi) bu süreden kısa süre verilmemelidir.
- Süre içinde yerine getirilmezse başvurulacak yollar (icra, dava, sözleşmenin feshi) ve masrafların talep edileceği.
İhtarname hakaret içermemeli, karşı tarafın hakkını kabul eder gibi okunabilecek ifadelerden kaçınılmalıdır. Yanlış tutar veya yanlış süre içeren ihtar, sonradan dayanılacak hakkı zayıflatabilir.
Nasıl gönderilir?
- Noter: Metin hazırlanıp herhangi bir notere verilir. Noter, ihtarnameyi muhataba tebliğ eder; tebliğ şerhli nüsha ihtar edene verilir. Noter ücreti tarifeye göre değişir.
- Elektronik ihtarname: Bazı noterlikler elektronik ortamda başvuru imkânı sunmaktadır.
- KEP: Tacirler arasında güvenli elektronik imzalı KEP iletisi TTK m.18/3 kapsamında geçerli yöntemlerden biridir.
- Taahhütlü mektup: İçeriğin ispatı tartışma yaratabileceğinden önemli bildirimlerde noter veya KEP tercih edilir.
Tebliğ ve sonrası
Süre, kural olarak tebliğden itibaren işler. Tebliğ edilemeyen ihtarname sonuç doğurmayabilir; bu nedenle güncel adres, gerekirse MERNİS veya ticaret sicil adresi kullanılmalıdır. Tebliğ şerhli nüsha ve varsa cevap ihtarnamesi, ileride icra ve dava aşamasında delil olarak saklanmalıdır.
Cevap ihtarnamesi
İhtarname alan kişi cevap vermek zorunda değildir; ancak bazı durumlarda susmak aleyhe yorumlanabilir. Özellikle ticari ilişkilerde, karşı tarafın iddiasına katılmıyorsanız itirazınızı yazılı ve ispatlanabilir biçimde bildirmek faydalıdır. TTK m.21/2 uyarınca bir tacire ticari işletmesiyle ilgili gönderilen faturaya sekiz gün içinde itiraz edilmezse faturanın içeriği kabul edilmiş sayılır; bu karine ihtarname yerine faturaya ilişkindir ama yazılı itirazın önemini gösterir.
Cevap ihtarnamesinde, iddia edilen olaylara tek tek cevap vermek, kabul edilmeyen hususları açıkça belirtmek ve gerekirse karşı talepleri sıralamak gerekir. Duygusal veya suçlayıcı bir dil yerine somut olgulara dayanmak, ileride mahkemede metnin lehinize kullanılmasını kolaylaştırır.
İhtarnamenin dili sade olmalı, hukuki sonuç doğuracak beyanlar (fesih, dönme, temerrüt) açık ve tereddüde yer bırakmayacak biçimde yazılmalıdır. Aynı metinde birbiriyle çelişen talepler (örneğin hem sözleşmenin devamını hem feshini istemek) ihtarnamenin etkisini azaltabilir. Gönderilmeden önce metnin, ilgili sözleşmedeki bildirim maddesiyle uyumlu olup olmadığı da kontrol edilmelidir; bazı sözleşmeler bildirim adresi ve yöntemi için özel hüküm içerir.
Pratik kontrol listesi
- Kanunun bildirim için özel şekil veya süre isteyip istemediğini kontrol edin.
- Tutarı, dayanağı ve süreyi açık ve doğru yazın.
- Tacirseniz noter, taahhütlü mektup, telgraf veya KEP yöntemlerinden birini kullanın.
- Zamanaşımı yakınsa ihtarnameyle yetinmeyin; takip veya dava yolunu değerlendirin.
- Tebliğ şerhli nüshayı ve tebliğ tarihini kayıt altına alın.
Sık sorulan sorular
İhtarname zamanaşımını keser mi?
Kural olarak hayır. Zamanaşımı ikrar, dava veya icra takibi gibi işlemlerle kesilir (TBK m.154).
Tacirler arasında WhatsApp veya e-posta ile fesih bildirimi yapılabilir mi?
TTK m.18/3 noter, taahhütlü mektup, telgraf veya güvenli elektronik imzalı KEP öngörür; diğer yöntemler ispat ve geçerlilik sorunu yaratabilir.
Her alacak için ihtarname şart mı?
Hayır. Kesin vadeli borçlarda vadenin geçmesiyle temerrüt oluşur; ancak ihtarname ispat açısından yine de faydalıdır.
İhtarnamede ne kadar süre verilmeli?
Kanun özel süre öngörüyorsa o süreden kısa olmamalı; öngörmüyorsa makul ve açık bir süre verilmelidir.